Gespannen verhoudingen voor de bevrijding van Schiermonnikoog

De achthonderd inwoners van Schiermonnikoog zaten tijdens de oorlog geïsoleerd in hun dorp. De oorlogsperiode verliep relatief rustig. Maar net voor de bevrijding liepen de spanningen nog hoog op.

De eerste dertig Duitse militairen zetten op 15 mei 1940 voet aan land op Schiermonnikoog. Zij begonnen snel met de aanleg van een smalspoorlijn voor het transport van bouwmaterialen. Deze bouwmaterialen werden aangevoerd vanaf de zee en waren bestemd voor de bouw van bunkers. Ten noordoosten van het dorp startten de Duitsers met de bouw van de Schleistelling. Arbeiders uit het dorp werkten mee aan de bouw van deze bouwwerken. Dit was veel werk en daardoor konden de meeste mannen van Schiermonnikoog de tewerkstelling in Duitsland ontlopen. Ook konden ze op deze manier nog iets verdienen, nu er geen toeristen meer naar het eiland kwamen. De Schleistelling groeide uiteindelijk uit tot een compleet dorp dat bestond uit bunkers, radarinstallaties, gecamoufleerde barakken en luchtafweergeschut. Het aantal Duitse militairen was ondertussen ook uitgegroeid tot ruim zevenhonderd man.

Op 15 april 1945, toen er nog hevig om de stad Groningen werd gevochten door Canadese en Duitse troepen, wisten 125 leden van de Duitse inlichtingendienst (SD-ers en SS-ers) te ontsnappen uit het gevreesde Scholtenhuis. Hier werden tijdens de oorlogsjaren gearresteerden gemarteld en veel gevangenen kwamen tijdens hun verblijf om het leven. De mannen vluchtten in boten over het Wad van Groningen naar Schiermonnikoog. De eilandcommandant van Schiermonnikoog liet ze bivakkeren in een kooiboerderij, ver buiten het dorp. Hij was beducht voor problemen vanwege de zeer slechte reputatie van de SD- en SS-agenten. En ze hadden op dat moment niks te verliezen. Daarom liet hij voor de zekerheid een kanon op de kooiboerderij richten. Deze was echter meteen bij aankomst door de SD-ers en SS-ers al gesaboteerd. Dit geeft aan hoe gespannen de onderlinge verhoudingen tussen de Duitse militairen op dat moment waren.

(tekst gaat verder onder de foto's)

Toen de rest van Nederland al officieel was bevrijd, wilde de eilandcommandant nog niet van opgeven weten. Het eiland kreeg te kampen met een strikter regime dan in de hele voorgaande oorlogsperiode. Tegelijkertijd was er de gespannen verhouding tussen de militairen van de Wehrmacht en de SS-ers en SD-ers. En Schiermonnikoog werd ook nog eens veelvuldig vanaf het vasteland beschoten, omdat de eilandcommandant probeerde de Duitse stellingen op Oostmahorn te heroveren van de Canadezen. De eilandbewoners zaten dus in de knel en moesten in de laatste periode van de oorlog nog vaak dekking zoeken. Op 25 mei 1945 arriveerden de eerste Canadezen dan toch eindelijk ook op Schiermonnikoog. Het laatste stukje Nederland was nu ook bevrijd.

In de Seeburgbunker van de Schleistelling bevindt zich nu een bunkermuseum. Bunkermuseum Schlei vertelt het verhaal van Schiermonnikoog tijdens de oorlogsjaren. Ook kun je hier een zogenaamde ‘Seeburgtisch’ zien. Dit is een glazen plaat met de contouren van de Nederlandse kust. Van onderaf werden hierop met kleine projectoren de posities van vijandelijke en eigen vliegtuigen aangegeven.

Ontdek het militair erfgoed

© Jonathan Andrew

Meer verhalen