Franeker

Van Planetarium tot Fibula

Kenmerken

Tocht/Route

  • Gemarkeerd: Ja
  • Route typering: Natuurroute, Stadswandeling
  • Route obstakels: Op de weg
  • Route kenmerken: Van A naar A

Doelgroep

  • KinderenJa
  • GroepenJa
  • GezinnenJa
  • JongerenJa
  • StudentenJa
  • VolwassenenJa
  • SeniorenJa
2 uren 40 minuten (14,2 km)
  • Download GPX Download hier een .gpx bestand van de route, dit kun je inladen op je GPS apparaat, navigatiesysteem of app.
  • Een gevarieerde wandeling langs de belangrijkste monumenten in de oude universiteitsstad Franeker en door het prachtige cultuurlandschap daarbuiten. De route volgt een deel van de 42 kilometer lange Slachtedijk, de slaperdijk van de Middelzee.

    Dit ga je zien

    Startpunt: Eise Eisinga Planetarium
    Eise Eisingastraat 3
    8801 KE Franeker
    681.jpg

    Koninklijk Eise Eisinga Planetarium

    Eise Eisingastraat 3
    8801KE Franeker
    Brasserie De Stadstuin

    Brasserie De Stadstuin

    Brasserie De Stadstuin
    Eise Eisingastraat 2
    8801 KE Franeker
    3941.jpg

    B&B Franeker Boppe

    Eise Eisingastraat 13
    8801KE Franeker
    7200.jpg

    Museum Martena

    Voorstraat 35
    8801LA Franeker
    12 16
    Eindpunt: Eise Eisinga Planetarium
    Eise Eisingastraat 3
    8801 KE Franeker

    Beschrijving

    Startpunt: Eise Eisinga Planetarium
    Eise Eisingastraat 3
    8801 KE Franeker

    1. De Getswerderdyk loopt over in de Slachte; een bijna 42 km lange slaperdijk van de oude Friese Middelzee. De dijk, die loopt van Oosterbierum tot Rauwerd, heeft als aaneengesloten complex een kleine 500 jaar bestaan, maar veel stukken zijn veel ouder. Het oudste gaat terug naar ruim voor het jaar 1000. De jongste delen zijn omstreeks 1200 aangelegd. De dijk is niet overal even hoog en het profiel wisselt. Hier en daar loopt de dijk in halfronde bochten. Deze wijzen soms op plaatsen waar de dijk ooit doorbroken is, maar hebben meestal te maken met de middeleeuwse landschappelijke situatie (van hoogten en laagten, slinken en prielen) of eigendomsrechten.

    2. In 1953 vond een boer in Wijnaldum een fibula (mantelspeld), van buitengewone kwaliteit. Vermoedelijk geweest van een hoogstaand, mogelijk koninklijk persoon. Het vergulde zilveren exemplaar, met gouden filigraanwerk en ingelegd met rode almandijn, is waarschijnlijk van Friese makelij met Scandinavische, Britse en Frankische invloeden. De fibula is te bezichtigen in het Fries Museum (Leeuwarden) en als kunstwerk in Wijnaldum op de splitsing Terp-Alde Leane-Foarrijp.

    3. Gedurende de eerste jaren na WOII werden veel volkswoningen in Friesland gerealiseerd in deze stijl die afgeleid is van het traditionalisme van de 'Delftse School'. Kenmerkend is de ingetogenheid; met beperkte budgetten moesten immers zoveel mogelijk huizen worden gebouwd. De woningen kregen een rode Groninger strengperssteen en oranjerode dakpannen. Er zouden ruim 500 projecten in Friesland in deze stijl zijn uitgevoerd. Variërend van vrijstaande particuliere woningen, gemeentehuizen en kerken, tot blokjes, rijtjes, straten en buurten met volkswoningen.

    4. Franeker is het centrum van de kaatssport. Middenin de stad, omarmd door het Westerbolwerk, ligt het bekendste kaatsveld: het Sternse Slotland, ook wel het Sjûkelân genoemd. Al in het jaar 800 bestond de mystieke Kalahey (letterlijk: kale hoogte), zoals het Sjûkelân eerst heette. Rond 1450 verrees er het Sjaerdemaslot. Daarbij werd opgetekend dat het geheimzinnige Kalahey ooit weer grasland zou worden. Dat is gebeurd.

    5. Van 1585 tot 1811 had Franeker een universiteit. De keuze viel op Franeker, en niet op Leeuwarden, omdat de Friese hoofdstad nogal wat te stellen had met de Friese edelen. In Franeker was het relatief rustig op het oorlogsfront (80 jarige oorlog). Bovendien was er ruimte in het pas ontruimde Kruisheerenklooster (Academiastraat 10), ook wel Kruisbroedersklooster genoemd. Dit klooster werd in 1468, of zoals anderen willen in 1476 gesticht door Siardus Watkens, de pastoor van Arum. Als Willem van Oranje in 1584 wordt vermoord, blijkt dat zijn plaatsvervanger Willem Lodewijk veel sympathie heeft voor de Friese universiteitsplannen. Er komt schot in de zaak en in 1585 worden geleerden uitgenodigd voor de faculteiten godgeleerdheid, rechten, geneeskunde en letteren/wijsbegeerte. Aanvankelijk kiezen veel studenten voor Franeker (waaronder René Descartes en Anna Maria van Schurman), mede door de goede hoogleraren. In de 18de eeuw loopt het aantal studenten terug. Deels door geldgebrek en dus minder klinkende namen, maar ook door de concurrentie van andere universiteiten en de minder populair geworden academische rondreis. In 1811 heft keizer Napoleon de universiteit op. (Bron: franekeruniversiteit.nl en Tresoar).

    6. Aan het plafond van de woonkamer van een prachtig grachtenhuis in Franeker bevindt zich het oudste nog werkende planetarium ter wereld. Dit nauwkeurig bewegend model van het zonnestelsel werd tussen 1774 en 1781 gebouwd door de Friese wolkammer Eise Eisinga. (Bron:planetarium-friesland.nl).

    Eindpunt: Eise Eisinga Planetarium
    Eise Eisingastraat 3
    8801 KE Franeker
    12
    16