Terp Hegebeintum

Archeologisch Wad –Friesland – deel 2

Neem alvast een kijkje

Kenmerken

Tocht/Route

  • Naam beheerder: Deze route is mede mogelijk gemaakt door het Interreg 5a programma Waddenagenda.
    Het project "Waddenagenda" wordt uitgevoerd in het kader van het INTERREG-programma Duitsland-Nederland en wordt medegefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Nedersaksische ministerie van Federale en Europese Zaken en Regionale Ontwikkeling, alsmede door de Provincies Fryslân en Groningen, begeleid van het programmabeheer van de Eems Dollart Regio (EDR).
  • Gemarkeerd: Nee
  • Route typering: Recreatief
  • Route obstakels: Op de weg
  • Route kenmerken: Themaroute, Van A naar A

Doelgroep

  • KinderenJa
  • AlternatiefJa
  • GroepenJa
  • ZakelijkJa
  • GezinnenJa
  • JongerenJa
  • ScholierenJa
  • StudentenJa
  • VolwassenenJa
  • SeniorenJa

Fietsen

  • E-bikeJa
  • MountainbikeJa
  • RacefietsJa
  • ToerfietsJa
3 uren 30 minuten (59,3 km)
  • Download GPX Download hier een .gpx bestand van de route, dit kun je inladen op je GPS apparaat, navigatiesysteem of app.
  • Deel 2 van de archeolgische route begint en eindigt in Firdgum. Een heel klein dorp, maar wel op vier terpen. In een zodenhuis bij het Yeb Hettinga Museum ervaar je hoe de bewoners leefden voordat er zeedijken waren. Zulke boerderijen stonden op kleine terpen die vaak uitgroeiden tot dorpen. Marrum en vooral Ferwert, dat je verderop tegenkomt, zijn mooie voorbeelden.

    Het hoogtepunt van de terpen komt daarna: Hegebeintum. Een bezoekerscentrum laat zien hoe mensen zich eeuwenlang weerden tegen en werkten met de zee. Het ging prima, op zo’n terp. Vruchtbare grond er omheen en hoog en droog voor de soms oprukkende zee.

    Voor je zover bent, fiets je vanaf Firdg…

    Lees verder

    Deel 2 van de archeolgische route begint en eindigt in Firdgum. Een heel klein dorp, maar wel op vier terpen. In een zodenhuis bij het Yeb Hettinga Museum ervaar je hoe de bewoners leefden voordat er zeedijken waren. Zulke boerderijen stonden op kleine terpen die vaak uitgroeiden tot dorpen. Marrum en vooral Ferwert, dat je verderop tegenkomt, zijn mooie voorbeelden.

    Het hoogtepunt van de terpen komt daarna: Hegebeintum. Een bezoekerscentrum laat zien hoe mensen zich eeuwenlang weerden tegen en werkten met de zee. Het ging prima, op zo’n terp. Vruchtbare grond er omheen en hoog en droog voor de soms oprukkende zee.

    Voor je zover bent, fiets je vanaf Firdgum eerst door het Bildt. Vlak land. Geen terpen. De Middelzee mondde hier uit in de Waddenzee, maar slibde steeds meer op. Het omringende terpenland was inmiddels door dijken beschermd. In 1500 werd ook dit goede landbouwgrond, met de inpoldering van het Bildt.

    Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie waren dorpen voor de slikwerkers en dijkwerkers. Zij legden de Oudebiltdijk aan. De kleine huisjes laten zien, dat het slilkwerk geen vetpot was. Je fietst over de dijk naar het pittoreske Oudebildtzijl, de plek waar een van de twee sluizen (zijlen) in de dijk werd gemaakt. Honderd jaar later volgde de Nieuwebiltdijk en tenslotte de huidige zeedijk. Wil je er meer over weten, bezoek dan in Oudebildtzijl het Archeologisch Steunpunt in bezoekerscentrum Aerden Plaats.

    Dat het watermanagement in ontwikkeling blijft, maakt het nieuwe gemaal De Heining duidelijk. Dat zorgt er - visvriendelijk en wel – voor dat zoet en zout een betere verbinding kunnen maken en daar varen de kwelderplanten en wadvogels wel bij. Je komt er twee keer langs. De buitendijkse kwelder geeft een indruk hoe de hele Waddenkust er ooit uitzag.

    Op de terugweg fiets je langs de zeedijk naar Zwarte Haan. Ook met een gemaal en met het beeld De Slikwerker. Een ode aan de mannen die Het Bildt vanaf 1505 inpolderden. Een klus die met tussenpozen, van twee en halve eeuw duurde. Schep voor schep werd het land gewonnen op de zee. Ongelooflijk zwaar werk in vaak niet minder zware omstandigheden.

    Want met een voorjaarszonnetje of op een warme zomerdag is het hier prima toeven, maar stel je je hier eens voor op een natte, koude herfstdag - en die waren er veel, want de inpoldering van ’t Bildt valt samen met de zogenaamde kleine ijstijd, toen het overal in Europa net een paar graden kouder was dan nu -  met geen enkele beschutting tegen de gure wind die genadeloos van over het Wad komt.

    Tegenwoordig is Zwarte Haan een voorbeeld van het goede leven langs de waddenkust, dankzij het gelijknamige restaurant onderaan de dijk. Geen slecht idee dus om je route zo te plannen dat je hier aankomt op een goede tijd voor een Waddengoudgecertificeerde lunch of diner. Een heerlijke opmaat voor de laatste tien kilometer terug naar Firdgum.

    Musea Terpenland
    Vier kleine musea over archeologie langs de Waddenkust werken samen onder de naam Terpenland. Drie liggen langs deze route: in Firdgum, Oude Bildtzijl en Hegebeintum. Wil je ook naar de vierde? Die is in Wijnaldum, aan de Archeologische route Waddenkust Friesland deel 1.

    Dutch Delta Design
    Meer weten of het watermanagement waarin Nederland wereldwijd een bijzondere reputatie heeft? Lees het hele verhaal over het watererfgoed langs de waddenkust.

    Lees minder

    Dit ga je zien

    Startpunt: Camstrawei 21 18
    8852 RH Firdgum
    21 48 22 20 34 38
    Aerden Plaats

    Bezoekerscentrum Aerden Plaats

    Ds. Schuilingstraat 4 - 6
    9078WD Oudebildtzijl
    69
    Luchtpost Vijfhuizen

    Luchtpost Vijfhuizen

    Vijfhuisterdijk
    9074 TE Hallum
    68 93
    SeedyksterToer

    De SeedyksterToer

    Zeedijk 8
    9073 TN Marrum
    Dijktempel in Marrum_Land in Friesland

    De Dijktempel

    De Dijktempel
    Op de Zeedijk bij splitsing 'Zeedijk' en 'Ozingaloane'
    Marrum
    01 02
    Verschillende soorten 'losse' thee te krijgen bij de Lytse Teetún

    Lytse Teetún

    Hoofdstraat 41
    9172 MN Ferwert
    34
    Hegebeintum

    Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum

    Pypkedyk 4 .
    9173 GC Hegebeintum
    13 09 72 73 90
    IMG-20160719-WA0002%20beter.jpg

    De Pannekoektrein

    Perron 1 Stasjonswei
    9073 GJ Marrum
    03
    Dobbepaardenkunstwerk

    Dobbepaarden fotokunstwerk

    Oazingaloane 1
    9073 Marrum
    01 93 93
    Kwelder Noarderleech

    It Noarderleech - Noard Fryslan Butendyks

    Noorderleeg 5 A
    9074TG Hallum
    71 70
    Vogelkijkplateau Zwarte Haan

    Vogelkijkplateau Zwarte Haan

    Vogelkijkplateau Zwarte Haan
    Oudebildtdijk
    zwarte haan
    22 48 21
    Zodenhuis Firdgum

    Yeb Hettinga Museum

    Camstrawei 18
    8852 RH Firdgum
    Eindpunt: Camstrawei 21 18
    8852 RH Firdgum

    Beschrijving

    Startpunt: Camstrawei 21 18
    8852 RH Firdgum
    • Kerktoren Firdgum
      De blikvanger van Firdgum. De hervormde kerk werd een bouwval en is in 1794 afgebroken, maar de 13e-eeuwse toren staat nog steeds fier overeind. Om de toren loopt een pad. Het loont om even af te stappen en een rondje te maken. Het biedt een mooi uitzicht over het landschap waarin je de voormalige terpen herkent.
    • Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie
      Onder meer Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie werden gebouwd voor de dijk- en slikwerkers uit Zuid-Holland. Toen het werk gedaan was, bleven ze er wonen. Vandaar dat er hier geen Fries wordt gesproken, maar Bildts, een mengtaal van Nederlands en Fries.
    • Oudebiltdijk
      Noeste arbeiders legden de Oudebildtdijk aan in 1505. Ze polderden de monding van de Middelzee in tot landbouwgrond: het Bildt.
    • Oudebildtzijl
      De Oudebiltdijk kreeg twee sluizen (zijlen). Eén is er nog, in het gelijknamige dorp Oudebildtzijl.
    • Archeologisch Steunpunt in bezoekerscentrum Aerden Plaats
      Het Archeologisch Steunpunt vertelt over de ontstaansgeschiedenis van het Bildt, de specifieke Bildtse cultuur en de bedijking.
    • Dijktempel
      Een stukje opgetilde zeedijk. Het kunstwerk wordt ‘het tempeltje van Ids’ genoemd, naar de maker Ids Wiersma. 
    • Lytse Teetún
      Je waterflesje vullen, koffie of thee met gebak? Het kan allemaal in de Lytse Teetún. Een knusse theetuin in het mooie terpdorp Ferwert.
    • Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum
      Wijk even van de route af voor het nieuwe bezoekerscentrum aan de voet van de terp van Hegebeintum. Dit vertelt het verhaal van het ontstaan van het bijzondere terpenland en laat zien waaruit een terp is opgebouwd. Sla het kerkje bovenop de terp niet over bij je bezoek. Het is een van de mooiste voorbeelden van de kenmerkende Romaanse ‘terpkerkjes’.
    • De Heining
      De grootste visvriendelijke vijzelpomp in Nederland. De Heining loost water op de Waddenzee, via een nieuw gegraven geul door buitendijks gebied It Noarderleech. Aan beide kanten van de dijk krijgen trekvissen rustig de tijd. Ze hebben zelfs een eigen trap. Voor bezoekers is er plek om alles te bekijken.
    • Yeb Hettinga Museum
      De oorspronkelijke terpwoning staat als een huis; een zodenhuis. Bij het Yeb Hettinga Museum in Firdgum. In het museum zelf krijg je meer informatie over de bouw van het zodenhuis en over de vele vondsten van amateurarcheologen uit de omgeving.
    Eindpunt: Camstrawei 21 18
    8852 RH Firdgum
    21
    48
    22
    20
    34
    38
    69
    68
    93
    01
    02
    34
    13
    09
    72
    73
    90
    03
    01
    93
    93
    71
    70
    22
    48
    21