"Een onvergetelijke roadtrip"

Voor een onvergetelijke roadtrip hoef je niet ver van huis. Ik stelde mijn eigen route door Noordwest-Friesland samen en bezocht in drie dagen het mooiste wat deze regio te bieden heeft. De route voerde me langs steden, staten, terpen en kwelders.


Leestijd: ongeveer 15 minuten

Twee steden

Mijn roadtrip begint in de levendige havenstad Harlingen. Tussen de twee havens ligt het gezellige, oude centrum. Schilderingen op de buitenmuren van de huizen verwijzen naar vroegere bedrijven. De eigenaresse van wat vroeger Levensmiddelen de Sperwer was, vertelt dat een aantal van deze schilderingen reclame vormden voor bedrijven die elders in de stad gevestigd waren. Een vroegere versie van billboards. Op de kades lees ik de namen van oude pakhuizen, die vernoemd zijn naar verre oorden zoals Sumatra en Polen. In één van de havens ligt een replicatie van het expeditieschip van Willem Barentsz. Een driemaster met vrolijk gekleurde details en een schildering van een zwaan op de spiegel. Hier tussen de oude panden en boten is het niet moeilijk voor te stellen hoe kooplieden vroeger de zee op voeren. 

Ook Franeker heeft een prachtig oud centrum. Tegenover het rijkelijk versierde stadhuis, is in een sobere woning een heel speciale ruimte gevestigd. Eise Eisinga werd hier in 1744 geboren. Hij was een slimme jongen, maar kon niet studeren omdat hij bij zijn vader als wolkammer moest werken. In zijn vrije tijd verslond hij boeken en op zijn zeventiende bracht hij zijn eerste boek over sterrenkunde uit. Op volwassen leeftijd maakte hij in het plafond van het huis waar hij met zijn gezin woonde een planetarium. Het lukte hem met behulp van een radarwerk van houten schijven en handgemaakte spijkers om de planeten aan het plafond op ware snelheid om de zon te laten draaien. Zijn berekeningen klopten zo goed, dat de planeten meer dan tweehonderd jaar later nog waarheidsgetrouw rond de zon draaien. Zittend onder het frisblauwe plafond verbaas ik me erover dat iemand zonder moderne technologie zo’n precies kunstwerk heeft kunnen maken.

Wonen op terpen

De eerste bewoners van Friesland vestigden zich rond 600 v. Chr. in het noorden van Friesland. In die tijd waren er nog geen dijken, en de zee stroomde veel verder het land in dan tegenwoordig. De eerste bewoners gingen op de ruggen langs de kwelders wonen. Het zeeniveau bleef stijgen en de woonplaatsen werden opgehoogd met kleiplaggen, mest en huisvuil. Zo ontstonden de eerste terpen. Rond het jaar 1000 n. Chr. werden de eerste dijken gebouwd. Het land liep niet langer onder water en de terpen werden overbodig. Veel terpbewoners verkochten de voedselrijke terpgrond als bemesting voor voedselarmere gronden. De meeste terpen zijn daardoor verdwenen of alleen nog behouden onder de kerk. Rondom de hoogste terp van Nederland, in Hegebeintum op 8,8 meter hoogte, is het gevolg van deze afgraving goed te zien: de kerk ligt meters hoger dan de rest van het dorp.

Ik passeer meerdere niet te missen terpendorpen, zoals Hallum, Ginnum en Firdgum. In de voormalige dorpsschool van Firdgum richtte boer Yeb Hettinga in 2001 een museum op. Hij ging na het omploegen van zijn land met een metaaldetector op pad en vond zo honderden jaren oude sieraden, knopen, gespen en munten. Buiten het museum staat een gereconstrueerd zodenhuis zoals die tussen de vierde en achtste eeuw in Friesland stonden. Rond het haardvuur, omgeven door werktuigen en muren van gestapelde zoden waan ik me jaren terug in de tijd.

De middeleeuwse bewoners van deze dorpen bouwden stenen torens op hun terpen, van waaruit ze hun dorpen verdedigden. Veel van deze ‘stinsen’ zijn in de eeuwen daarna uitgebreid tot rijkelijk versierde landhuizen, zogenaamde ‘staten’. De roadtrip voert me langs een aantal van deze ‘Friese kastelen’. Zo wandel ik onder herfstkleurige heggen op de Dekemastate, en geniet ik van de slingerpaadjes in het landschapspark van de Martenastate. 

Friesland buitendijks

Buiten de dijken krijg je een aardig beeld van hoe het Friese landschap er 1000 n. Chr. uitzag. Op de kwelders graast vee en aan de horizon schittert de zee in het zonlicht. Er staat een gure, harde wind. De stilte wordt af en toe doorbroken door het geroep van een wulp of een groep ganzen die gakkend opstijgt. Buiten het broedseizoen mag je vrij struinen over de buitendijkse vlaktes en daar maak ik uitgebreid gebruik van. Over de vochtige bodem loop ik kilometers langs de kreek naar de waterlijn. De vegetatie verandert naarmate ik dichter bij de zee kom. De zeekraal aan de waterlijn kleurt felrood in de herfst. In de kreek scharrelt een krab en aan de overkant zie ik de vuurtoren van een Waddeneiland. 

De buitendijkse grond staat bij een hevige stormvloed nog regelmatig onder water. In de stormvloed van eind oktober 2006 kwam het land snel onder water te staan. Niet alle dieren waren op tijd geëvacueerd en een groep van tweehonderd paarden vluchtten naar een dobbe (een poel omgeven door hoger liggende randen). Ze waren slechts een paar honderd meter van de dijk verwijderd, maar durfden het water niet in te gaan. Dagenlang riskeerden ze onderkoeling in het koude water. Zes lokale amazones en hun paarden haalden het wereldnieuws toen ze het water in gingen om de ‘dobbepaarden’ succesvol mee terug te lokken. Een groot fotokunstwerk in de Ozingadobbe is een eerbetoon aan de redders en een herinnering dat we de strijd tegen het water nooit helemaal gewonnen hebben.

Dit wil je meemaken! - Nieuwsgierig geworden? Ontdek hier de routes van Paulien in Friesland!

Tips en andere lijstjes!

Tips voor het ultieme roadtrip-gevoel

  • Huur een oldtimer of camper voor je trip. 
  • Download een speciale roadtrip playlist voor onderweg.
  • Neem voor je buitendijkse wandelingen stevige schoenen mee die vies mogen worden.
  • Vergeet je verrekijker en vogelgids niet.
  • Kijk ’s avonds laat naar de heldere hemel om de sterren te zien waar Eise Eisinga zo gefascineerd door was. 

De beste fotolocaties langs de route

1. De kerk van Hegebeintum op de hoogste terp van Nederland.
2. De monumentale panden in de centra van Harlingen en Franeker.
3. De molen aan de haven van Birdaard.
4. De herfstig rode zeekraal in het buitendijkse natuurgebied nabij het Kweldercentrum bij Hallum.
5. De staten en hun landschapstuinen.

Fijne playlists voor tijdens je roadtrip

Je roadtrip is niet compleet zonder een fijn muziekje op de achtergrond. Dit zijn mijn favoriete roadtrip afspeellijstenop Spotify:

Dit artikel is mogelijk gemaakt door het Interreg Va programma Wadden Agenda2.0.