Hegebeintum: hoogste terp van Nederland

Categorieën

Het landschap langs de Friese waddenkust is een van de oudste cultuurlandschappen van Europa. De eerste bewoners, die zich vanaf de 6e eeuw voor de jaartelling op de hogere delen van de kwelders vestigden, beschermden huis en have tegen het opkomende zeewater. Dat deden ze door de omringende grond te verhogen tot kunstmatige heuvels, de zogenaamde ‘terpen’, ‘wierden’, ‘wurten’, ‘warften’ of ‘værfter’. 

In de eeuwen daarna werden ze regelmatig verder opgehoogd met klei, mest en huishoudelijk afval. De meeste terpen hebben hierdoor een hoogte van 2-7 m boven NAP. Maar de terp van Hegebeintum spant de kroon, met 8.80 meter boven de zeespiegel.

Rijke geschiedenis
Armoe troef was het niet in de kuststrook van Noord-Nederland. Dat blijkt uit de vele gevonden gouden, zilveren en bronzen sieraden en munten. De vondsten wijzen op een lokale elite, met koning Redbad als bekendste figuur. Men liet maar al te graag zien hoe belangrijk ze waren en hoe goed ze het hadden. 

Ook blijkt uit de vondsten dat van een isolement geen sprake was. De bewoners van de noordelijke klei onderhielden al in de vroege Middeleeuwen handelsnetwerken met Scandinavië en Engeland. En de vele Romeinse vondsten laten zien dat het gebied zelfs mondiaal meetelde. De Friezen waren niet alleen boer, maar ook zeevaarder en koopman. De overzeese handel bloeide en de Waddenkust behoorde tot een van de meest dichtbevolkte gebieden van Europa.

Vruchtbare terpaarde
Omstreeks het jaar 1000 begonnen boeren voor het eerst met het aanleggen van de zeedijken. In de volle middeleeuwen, zo rond 1200, werden de uitgestrekte kwelders stukje bij beetje verder ingepolderd. De terpen zijn in hun volle omvang blijven liggen tot het midden van de 19de eeuw.

Toen zijn ze grotendeels afgegraven vanwege vruchtbare aarde, geschikt om armere landbouwgronden elders te bemesten. Hele terpen verdwenen op deze manier tenzij er een kerk bovenop stond. Zo bleef van de terp van Hegebeintum, oorspronkelijk ongeveer 9,5 hectare, alleen een steil en markant gedeelte over.

Bezoekerscentrum
Onderaan de terp is een bezoekerscentrum. Hier wordt het verhaal verteld van het ontstaan van het terpenland en van de afgravingen in de 19de en 20ste eeuw. Het is ook vindplaats van Beitske, de voorname vrouw die in de zevende eeuw in de boomstam werd begraven en nu te zien is in het Fries Museum

Niet genoeg? Bezoek ook de reconstructie van het zodenhuis en het Yeb Hettingamuseum in Firdgum, maak kennis met Friese koningsschatten in Wijnaldum en ervaar het eigene van de voormalige Middelzee in Oude Bildtzijl. Meer info over de vier musea van Terpenland vind je hier. Er zijn zelfs plannen om buitendijks weer een terp te bouwen: de Terp fan de Takomst. Dat gebeurt bij de dorpsgemeenschap van Blija samen met project Sense of Place. 

Beleef dit verhaal met deze route:

Bekijk ook:

Landschap vanaf oude zeedijk

Watererfgoed

Lees hier meer over Watererfgoed

Moddergat Paessens.

Waddenkust Friesland

Lees hier meer over Waddenkust Friesland